Gułów – wieś z bogatą historią

Gułów to malownicza wieś położona w województwie lubelskim, w powiecie łukowskim, na Wysoczyźnie Żelechowskiej. Przepływa przez nią rzeka Grabówka, a na południe rozciąga się rozległy Las Gułowski. Miejscowość należy do parafii rzymskokatolickiej w Adamowie, a jej dzieje sięgają czasów średniowiecza.  

Najdawniejsze ślady osadnictwa 

Archeolodzy odkryli na terenie Gułowa sześć stanowisk, z których najstarsze pochodzą jeszcze z epoki kamienia i neolitu. Pierwsza pisana wzmianka o wsi pojawiła się w 1437 roku. Pierwszym znanym właścicielem był Klemens z Bielan herbu Ciołek, a po nim jego syn Piotr Bieliński.  

W rękach Rawitów i Rusieckich 

W XVI wieku Gułów przeszedł w ręce rodu Rawitów. W 1512 r. właścicielem był Daniel Gniewosz Siedlecki herbu Rawicz, a później Rusieccy. To właśnie oni w 1539 r. założyli pobliskie miasto Adamów. Hieronim Rusiecki, chorąży sandomierski, ufundował w 1545 r. parafię w Adamowie, a w 1549 r. wybudował kaplicę w Woli Gułowskiej.  

Magnackie dziedzictwo: Krasińscy i Czartoryscy  

W XVII wieku Gułów stał się własnością Krasińskich herbu Ślepowron – jednej

z najpotężniejszych rodzin magnackich. Ostatnimi dziedzicami byli hrabia Ludwik Krasiński, przemysłowiec i ziemianin, oraz jego córka Maria Ludwika, późniejsza księżna Czartoryska.  

Gułów w czasach powstań  

- W 1831 r., podczas powstania listopadowego, zatrzymał się tu generał Antoni Jankowski przed bitwą pod Budziskami.  

- W powstaniu styczniowym (1863) w gułowskim dworze kwaterował ze swoim oddziałem generał Michał Heidenreich „Kruk”.  

Kampania wrześniowa i bitwa pod Kockiem 

W październiku 1939 r. w okolicach Gułowa toczyły się zacięte walki Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga. 5 października 1939 r. pod Gułowem, na wzgórzu 170, rozegrały się krwawe boje – była to ostatnia bitwa kampanii wrześniowej. Po kapitulacji SGO „Polesie” (6 X 1939) w gułowskim majątku broń składały m.in. Dywizja Kawalerii „Zaza” i Podlaska Brygada Kawalerii.  

Zniszczenie dworu i powojenne losy  

W 1943 r. dwór w Gułowie został spalony przez oddział GL/AL pod dowództwem Serafima Aleksiejewa ps.„Serafim”. Po wojnie majątek rozparcelowano, a na jego gruntach powstała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Iskra”. Do dziś zachowały się:  

- zabytkowy park z aleją grabowo-wiązową,  

- pozostałości zabudowań folwarcznych,  

- kapliczka z wizerunkiem Matki Bożej Ostrobramskiej.  

Znani związani z Gułowem  

- Gen. Roman Paszkowski (ur. w Gułowie) – generał broni, pilot.  

- Aleksander Janowski – podróżnik i autor przewodników (dzieciństwo spędził w Gułowie).  

- Henryk Sienkiewicz (ur. w Woli Okrzejskiej) – noblista, autor „Trylogii”.  

- Jan Stanisław Majewski (ur. w Adamowie) – regionalista i społecznik.  

Bliskie atrakcje 

- Adamów - kościół i zajazd z XIX w.

- Wola Gułowska – sanktuarium maryjne z cudownym obrazem NMP, klasztor OO. Karmelitów i Muzeum Czynu Bojowego Kleeberczyków.

- Wola Okrzejska - Muzeum Henryka Sienkiewicza.

- Okrzeja - kopiec Henryka Sienkiewicza.  

Gułów to miejsce, gdzie historia przeplata się z teraźniejszością, a ślady dawnych wydarzeń wciąż są widoczne w krajobrazie i pamięci mieszkańców.  

Lubisz nasze historie? Postaw nam wirtualną kawę! ☕

Twoje wsparcie pomoże nam odkrywać i opowiadać kolejne lokalne historie. Dziękujemy! ❤️

👉 Postaw kawę tutaj: