Pamięci nauczycieli i wychowawców – bohaterów wojny (1939-1945)

Wrzesień 1939 roku przyniósł Polsce nie tylko klęskę militarną, ale także początek brutalnej okupacji, która szczególnie dotknęła polską inteligencję. Wśród prześladowanych znaleźli się nauczyciele, wychowawcy, kierownicy szkół i duchowni - ludzie, którzy w czasie pokoju kształtowali umysły i charaktery młodych Polaków, a w czasie wojny stali się żołnierzami podziemia, organizatorami tajnego nauczania i ofiarami niemieckiego terroru. Wielu z nich zapłaciło za swoją postawę najwyższą cenę - życie.  

Ofiary terroru – nauczyciele, którzy zginęli za Polskę  

    1. Władysław Gap – kierownik szkoły w Woli Burzeckiej  

Urodzony w 1908 r. w Mełgwi, podporucznik WP, uczestnik kampanii wrześniowej. Wraz

z żoną Olgą pracował w Woli Burzeckiej. Działał w ZWZ-AK. Aresztowany 14 września 1940 r., więziony na Zamku w Lublinie, a następnie wywieziony do Auschwitz. Zginął w obozie Flossenbürg 24 czerwca 1941 r.  

Władysław Gap (1908-1941)

    2. Józef Kalinowski – kierownik szkoły w Zakępiu  

Uczestnik wojny obronnej 1939 r. Rozstrzelany przez Niemców 14 kwietnia 1940 r. podczas egzekucji w Józefowie Dużym.  

    3. Ks. Antoni Kresa – proboszcz z Okrzei, kapitan WP

Urodzony w 1895 r., doktor teologii, profesor seminarium w Janowie Podlaskim, kapelan

w wojnie polsko-bolszewickiej. Zaangażowany w budowę kopca Henryka Sienkiewicza w Okrzei. Aresztowany za konspirację 16 września 1940 r., więziony na Zamku Lubelskim, następnie w Auschwitz, gdzie został rozstrzelany 31 marca 1941 r.  

Symboliczny grób ks. Antoniego Kresy na cmentarzu w Okrzei.

    4. Józef Jarczyński – kierownik szkoły w Serokomli 

Porucznik artylerii, urodzony w 1898 r. w Wiktorynie na Kresach. Walczył w 1939 r. Aresztowany przez Gestapo 15 września 1940 r., zginął w Auschwitz 14 lutego 1941 r.  

Józef Jarczyński (1898 - 1941)

    5. Ks. kanonik Konstanty Pabisiewicz – proboszcz Adamowa 

Urodził się w 1874 r. w Warszawie. Był prefektem, wizytatorem nauczania religii w szkołach powszechnych w parafiach: Wola Gułowska, Wojcieszków, Serokomla i Wola Osowińska. W czasie kampanii wrześniowej niósł pomoc potrzebującym. Aresztowany przez Niemców wraz z grupą działaczy Związku Walki Zbrojnej 14 września 1940 r. Zamordowany w Auschwitz 31 marca 1941 r.

Tablica pamięci poświęcona ks. Konstantemu Pabisiewiczowi na ścianie kaplicy cmentarnej w Adamowie.

    6. Józef Nikodem Polisiakiewicz – nauczyciel z Krzówki  

Urodził się w 2 września 1905 r. w Łysobykach (obecnie Jeziorzany), syn Stanisława

i Franciszki Więsek. Ukończył Państwowe Seminarium Nauczycielskie. Pracował:

od 01.09.1928 r. do 31.081929 r. w Róży Starej; od 01.09.1929 do 31.08.1931 r.

w Charlejowie; od 01.09.1931 r. do dnia aresztowania w Krzówce. Był inicjatorem budowy szkoły w Krzówce. W czasie okupacji hitlerowskiej działał w konspiracji, był członkiem AK - dowódcą placówki w Krzówce. Włączył się w organizowanie tajnego nauczania na terenie powiatu łukowskiego - był pełnomocnikiem TON na terenie gmin: Białobrzegi, Łysobyki, Serokomla oraz miasta Kock. Aresztowany przez Gestapo i przetrzymywany w więzieniu

w Radzyniu Podlaskim. W dniu 6 kwietnia 1944 r. razem z 36 innymi więźniami skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie. Zginął w obozie koncentracyjnym na Majdanku.  

    7. Władysław Smyk – kierownik szkoły w Lipinach 

Urodzony w 1907 r. w miejscowości Nabróż. Współorganizator ruchu oporu w gminie Gułów. Aresztowany 14 września 1940 r., zginął w obozie Flossenbürg 23 czerwca 1941 r.  

Władysław Smyk ( 1907 - 1941)

    8. Adam Kołodziej – nauczyciel szkół w Siedliskach i w Łukowie

Urodził się we Wrzosowej w powiecie częstochowskim w 1897 r. Działacz oświatowy, członek ZNP. Zmobilizowany jako oficer rezerwy, brał udział w wojnie z Niemcami we wrześniu 1939 r. Od początku okupacji działał w konspiracji. Początkowo w Korpusie Obrońców Polski, następnie ze Stanisławem Brzozowskim w Komendzie Obwodu ZWZ

w Łukowie (pełnił funkcję zastępcy komendanta, ps. "Wrzos"). Aresztowany przez policję niemiecką 21 VI 1941 r. w Sokołowie Podlaskim i osadzony w więzieniu policji bezpieczeństwa Sipo w Zamku Lubelskim. Po nieudanych próbach ucieczki został zesłany do obozu koncentracyjnego w Auschwitz (nr oboz. 19372), gdzie został stracony 3 marca 1942 r. Posiada tablicę pamięci na budynku szkoły podstawowej w Siedliskach ufundowaną przez Ognisko ZNP Wojcieszków i mieszkańców wsi.

Adam Kołodziej ( 1897 -  1942)

    9. Adam Szczerbiński – kierownik szkoły w Woli Bystrzyckiej 

 Urodził się w 1898 r. w Janowie w powiecie Iłża. Był poszukiwany przez policję niemiecką za uczestnictwo w zbrojnym ruchu oporu. Został rozstrzelany podczas pacyfikacji rodzinnej wsi Sienna woj. kieleckie 21 sierpnia 1943 r.

Pamiętajmy o ich ofierze 

Ci ludzie nieśli światło wiedzy w najciemniejszych czasach. Dziś, gdy możemy uczyć się

w wolnej Polsce, oddajmy im hołd. Niech pamięć o nich będzie przestrogą, ale też dowodem, że nawet w najtrudniejszych chwilach warto stać po stronie prawdy i wolności.  

Opracowanie: Danuta Kachniarz

 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Lubisz nasze historie? Postaw nam wirtualną kawę! ☕

Twoje wsparcie pomoże nam odkrywać i opowiadać kolejne lokalne historie. Dziękujemy! ❤️

👉 Postaw kawę tutaj: