Józef Jarczyński - nauczyciel i kierownik szkoły w Serokomli w latach 1933-1940

Józef Jarczyński, fot. z 1933 r.

Urodził się 17 stycznia 1898 roku w Wiktorynie w guberni mohylewskiej (tereny obecnej Białorusi), gdzie jego ojciec był administratorem majątku ziemskiego. W 1901 roku Jarczyńscy przenoszą się do rodzinnego miasta Radomia, gdzie w kolejnych latach Józef kończy rosyjską szkołę początkową, a następnie gimnazjum. W 1914 roku naukę przerywa wybuch Wielkiej Wojny.  W 1916 r. wstępuje do Seminarium Nauczycielskiego w Radomiu, które kończy w 1918 r. W tym czasie  ukończył kurs dla instruktorów pożarnictwa i został członkiem P.O.W. W listopadzie 1918 roku bierze udział w rozbrajaniu okupantów.

W 1919 r. wyjeżdża do Warszawy w celu kontynuowania nauki na studiach wyższych. Zapisuje się na wydział humanistyczny i jednocześnie podejmuje pracę nauczyciela. Wkrótce, jako ochotnik, wstępuje do 2 pułku artylerii lekkiej Legionów i bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po demobilizacji powraca do Warszawy, wznawia studia i znów obejmuje posadę nauczyciela. 

W roku 1920/1921 został absolwentem Rocznego Państwowego Kursu Wychowania Fizycznego

w Warszawie. 

W stolicy pozostał do 1925 roku. W tym czasie należy do Akademickiego Klubu Sportowego, śpiewa

w chórze ,,Harfa”, pobiera lekcje śpiewu u  prof. Tadeusza Leliwy, śpiewaka operowego.

W 1925 roku wyjeżdża do pracy na prowincję, bierze aktywny udział w pracy kulturalno-oświatowej,

a także jako instruktor w pożarnictwie i Związku Strzeleckim.

W 1929 roku kończy podchorążówkę piechoty w Śremie. W 1930 roku zostaje mianowany podporucznikiem rezerwy artylerii. W tym czasie pracuje jako nauczyciel w Adamowie, w powiecie łukowskim.

17 kwietnia 1933 roku w parafii św. Jana w Radomiu zawiera związek małżeński z Wandą Bauer, nauczycielką z Przytoczna. Wanda Jarczyńska z d. Bauer urodziła się 26 lipca 1905 roku we Włodawie w rodzinie Jana i Marianny Bauerów. 

Ślubna fotografia Wandy i Józefa Jarczyńskich

W sierpniu 1933 r. małżonkowie zamieszkali w Serokomli, gdzie oboje podejmują pracę w miejscowej szkole, a Józef Jarczyński przejmuje od Eustachego Kaczmarskiego obowiązki kierownika tejże szkoły. Poza pracą w szkole oddaje się pracy w pożarnictwie i Związku Strzeleckim. W Związku Strzeleckim jest dowódcą 2 kompanii powiatu łukowskiego oraz referentem wychowania obywatelskiego. W pożarnictwie zajmuje stanowisko naczelnika rejonowego Straży Pożarnych powiatu łukowskiego. 

Wanda Jarczyńska z powodów zdrowotnych często przebywa w Warszawie, gdzie zamieszkuje u brata Gracjana Bauera, inżyniera i pioniera Stalowej Woli.

W 1938 roku z inicjatywy Józefa Jarczyńskiego zostaje wybudowany w pobliżu szkoły w Serokomli obelisk na 20. lecie odzyskania przez Polskę niepodległości. W uroczystości odsłonięcia wzięli udział przedstawiciele władz powiatowych, nauczyciele, dzieci i młodzież z okolicznych szkół, członkowie miejscowej Straży Pożarnej, Związku Strzeleckiego i Koła Gospodyń Wiejskich. Poświęcenia pomnika dokonał proboszcz parafii w Serokomli Paweł Norwind.   

W marcu 1939 r. Józef Jarczyński jako podoficer 9. pułku artylerii lekkiej został powołany do wojska. Początkowo stacjonował w Białej Podlaskiej. W sierpniu 1939 r. został przeniesiony w okolice Gdańska, gdzie brał udział w kampanii wrześniowej. 

W listopadzie 1939 r. powrócił do Serokomli. Natychmiast zajął się organizacją nauczania i podjął działania w strukturach tworzącego się  Związku Walki Zbrojnej. Władze okupacyjne zaproponowały mu pracę pisarza i tłumacza, jednak on nie wyraził na to zgody. W dniu 15 września 1940 roku został aresztowany przez Gestapo i osadzony w więzieniu na zamku w Lublinie. Miesiąc później -

14 października 1940 r. - został przewieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 5998. W tym czasie udaje mu się jeszcze wysłać do żony kilka listów. Zginął 14 lutego 1941 r. Żonę poinformowano, że zmarł na gruźlicę. Prochy, jakie otrzymała Wanda Jarczyńska, zostały złożone w rodzinnym grobie w Radomiu.

List Józefa Jarczyńskiego do żony Wandy wysłany 19 I 1941 r. z Auschwitz. 

"Moja kochana Wando! Ja otrzymałem od Ciebie 2 listy i byłem bardzo uradowany. Paczkę z odzieżą otrzymałem w Lublinie. Dostałem także paczkę z żywnością. Tu w obozie koncentracyjnym Auschwitz dostałem także 2 paczki. Gdy przysyłasz mi pieniądze, to pisz mi ile mi przysłałaś w ostatnim czasie pieniędzy. U mnie nic nowego. Co słychać u Ciebie? Pozdrów obie rodziny. Całuję Cię serdecznie. J. Jarczyński"

Wanda Jarczyńska w czasie okupacji prowadziła tajne nauczanie. Po wojnie została kierownikiem szkoły w Okrzei, a następnie wyjechała do Wrocławia. Zmarła 11 grudnia 1997 roku w miejscowości Siekowo, gm. Przemęt.

Po wojnie społeczeństwo ufundowało tablicę upamiętniającą Józefa Jarczyńskiego, która znajduje się na frontowej ścianie budynku szkoły w Serokomli.

Powyższe opracowanie powstało dzięki uprzejmości Pana Ryszarda Biesaka, który podzielił się własnymi informacjami i materiałami przekazanymi przez Panią Aleksandrę Bauer. 

Jako tekst źródłowy wykorzystano również ( za zgodą autora) artykuł pt. ,,W rocznicę śmierci Józefa Jarczyńskiego” autorstwa Pana Biesaka, zamieszczony w numerze 1 czasopisma ,, Wieści z Małego Mazowsza” z dn. 20 kwietnia 2021 r. Oprócz tego: Akt urodzenia Wandy Bauer ze zbiorów Archiwum Państwowego w Lublinie.