Powstanie styczniowe w powiecie łukowskim

Bitwy i potyczki powstania styczniowego w powiecie łukowskim.

Łuków. Pomnik Powstańców Łukowian 1863-1923-1963

22/23 stycznia 1863 r. - Łuków

Około godziny 2 w nocy oddział powstańczy składający się z około 350 ludzi pod dowództwem ks. Stanisława Brzóski i Gustawa Zakrzewskiego zaatakował  V kompanię kostromskiego pułku. W walkach głównie na ulicy Międzyrzeckiej poległo 4 carskich żołnierzy, a 20 zostało rannych. Po stronie powstańców - 3 zabitych i 3 rannych. Nad ranem przybyła na pomoc Moskalom 8 rota. Powstańcy musieli się wycofać zabierając ze sobą znaczną ilość broni i amunicji.

21 lutego 1863 r. - Kobylczyk, Las Gułowski

Nowoutworzony w okolicach Stoczka oddział powstańczy Rudolfa Różańskiego, w sile 300 ludzi, został zaatakowany przez 2 kompanie piechoty i 50 kozaków pod dowództwem pułkownika Reutlingera. Polacy stracili 16 zabitych i 6 rannych. W walce zginął Antoni Trzaskowski, dowódca strzelców. Po wycofaniu się powstańcy połączyli się z oddziałem Marcina Borelowskiego (Lelewela).

14 marca 1863 r. - Stanin

Oddział pułkownika Walentego Lewandowskiego, składający się z 70 strzelców, 50 kosynierów i 12 jazdy, zaatakowany został przez pół batalionu strzelców i 50 kozaków dowodzonych przez Jołszyna. W murach pałacu i oficyn powstańcy zorganizowali obronę. Nieprzyjaciel zaś usiłował podczołgać się pod bramę pałacu i zdobyć ją szturmem. Walki trwały ok. 12 godzin. Lewandowski po odparciu 3 ataków wypadł z oddziałem kosynierów z pałacu zmuszając Moskali do odwrotu i zadając im duże straty. W walce zostało rannych 9 powstańców, w tym 2 ciężko, m.in. kapitan Kutkurowski. W potyczce odznaczyli się: por. Michałowski, ppor. Kamiński, sierż. Cymbalewicz, podoficer Majkowski, ppor. Podczaszkiewicz, podoficerowie Matulewicz, Borkowski i Ptaszyński, wachmistrz Borkowski i porucznik Krysiński. Jazda pod dowództwem Karola Krysińskiego, adiutanta Lewandowskiego zabezpieczała odwrót do lasu.

15 marca 1863 r. - Osiny

Po bitwie w Staninie wyruszył Lewandowski w stronę Osin, gdzie doszło do utarczki z nieprzyjacielem. W walce poległo 3 powstańców i 9 Moskali.

24 marca 1863 r. - Róża

Oddział Walentego Lewandowskiego liczący zaledwie 200 ludzi został otoczony przez 2 roty saperów i 2 roty piechoty pułku kostromskiego. Powstańcom udało się przebić przez szeregi nieprzyjaciela ponosząc dotkliwe straty: 18 zabitych i 24 rannych, w tym dowódca Walenty Lewandowski, który dostał się do niewoli i w późniejszym czasie został zesłany na Sybir. Polegli m.in.: kapitan Konstantynowicz, oficer Wielhorski, podoficer Ptaszyński, dr. Maszadro i Zawadzki z Łukowa.

27 marca 1863 r. - Krzywda, Wróblina, Ruda, Wnętrzne

Oddział Gustawa Zakrzewskiego starł się z oddziałem kozackim pod dowództwem kpt. Krasnowa. W potyczce tej polegli m.in: 

- Karol Łaski - lat 28, plenipotent dóbr Mysłów, służył jako porucznik kawalerii w oddziale Gustawa Zakrzewskiego.  

- Stefanowicz, rotmistrz - rządca dóbr Wodynie z powiatu siedleckiego, żołnierz z powstania Wielkiego Księstwa Poznańskiego z 1848 r.; w powstaniu styczniowym oficer kawalerii w oddziale Gustawa Zakrzewskiego.

- Emil Łapczyński - syn obywatela ziemskiego z Kawęczyna w powiecie radzyńskim, służył w oddziale Gustawa Zakrzewskiego

- Hermanowski, szeregowiec - z Litwy, dawny emigrant, służył w oddziale Romana Rogińskiego, a następnie Gustawa Zakrzewskiego dokąd przybył wraz z sześcioma innymi z głębokiej Litwy.

23 kwietnia 1863 r. - Gręzówka

Oddział powstańczy pod dowództwem Rudolfa Różańskiego stoczył bitwę z Moskalami. Około godz. 10.00 Różański, obozujący ze swoim oddziałem w lesie Topór, dowiedział się, że do Gręzówki przybyło 60 kozaków pod dowództwem pułkownika Fofanowa. Piją i rabują we wsi. Różański wyruszył ze swoim oddziałem celem zaatakowania nieprzyjaciela, jednak na brzegu lasu spotkał trzy silne oddziały piechoty. Po pierwszych strzałach i szarży kawalerii piechota moskiewska cofnęła się, lecz następnie z powiększonymi siłami, razem z 60 kozakami, uderzyła na Różańskiego zmuszając powstańców do odwrotu. Mordercza walka trwała do godzin wieczornych. Straty wśród powstańców: poległych 20, 7 rannych, 2 dostało sie do niewoli. Straty wroga: 20 poległych, 7 rannych. Polegli pod Gręzówką m.in.: Jan Pomorski, oficer tylnej straży, który ,,będąc rannym i widząc dopadające go żołdactwo, wystrzałem z pistoletu życie sobie odebrał", Konstanty Janiszewski - 16 letni, Władysław Turkiewicz, Okniński i Przygocki. W bitwie pod Gręzówką odznaczyli się: Bronisław Werner, podoficer I sekcji strzelców, Władysław Guczkowski, adiutant, Franciszek Świątkowski, rotmistrz szwadronu, Władysław Walc, Piotr Synkalski. Do niewoli dostał się m.in. Konstanty Micewicz.

23 czerwca 1863 r. - Róża

Oddział Marcina Borelowskiego ps. Lelewel liczący około 450 ludzi starł się z wojskami carskimi  z gen. majorem Drejerem na czele. Powstańcy ścigani przez Drejera zajęli las pod Różą, gdzie około godz. 8.00 ogniem przyjęli kawalerię moskiewską. Natarcie Moskali było tak silne, że oddział musiał się cofnąć do Róży, tracąc po drodze kilkudziesięciu ludzi. Najgorętsza walka trwała w obronie furgonów. Przy obronie tej odznaczyli się walecznością kawalerzyści: Lisowski, Wróblewski, Schwarz oraz szef sztabu Mieczkowski. W starciu tym stracili Polacy kilkudziesięciu ludzi. Oddział Lelewela został rozbity. Część oddziału jeszcze tego dnia doprowadził ks. Brzóska do Karola Krysińskiego. 

4 września 1863 r. - Mysłów

Pod Mysłowem oddziały Józefa Jankowskiego i Adama Zielińskiego, otoczone przeważającymi siłami piechoty moskiewskiej rzuciły się na część kolumny nieprzyjacielskiej i przebiły się ze stratą 30 ludzi. Wśród rannych znajdował się oficer Bronisław Stanisław Michnowicz-Dołęga Dziakiewicz ( Franciszek Dąbkowski). W poległych straciły oddziały 60 piechoty i 19 kawalerii.

26 września 1863 r. - Wola Okrzejska

Oddział konny Grzymały rozbił pod Wolą Okrzejską kilkudziesięciu kozaków. 

8 listopada 1863 r. - Fiukówka

Połączone oddziały, Kobylińskiego, nad którym po poległym dowódcy komendę objęli Szajba i Kwapiszewski, Jankowskiego, występującego odtad pod pseudonimem Szydłowski, Józefa Lenieckiego oraz kompanią oddziału po Zielińskim, którym to oddziałem po mianowaniu Zielińskiego naczelnikiem wojennym woj. podlaskiego dowodził kap. Wysocki (Żaczek) i Kruka, idące w kierunku Serokomli, zmuszone były przyjąć walkę z kolumną majora Malinowskiego, składającą sie z 3 rot piechoty z dwoma działam. Szydłowski idąc w przedniej straży zajął pozycje pod Krzywdą. Leniecki prawym skrzydłem stanął pod Fiukówką. Najżarliwsza walka toczyła sie pod Fiukówką, gdzie przeciwko zgromadzonym w jednym miejscu kozakom, oddzielonym od powstańców błotem, wysłał Leniecki pluton piechoty. Po nastaniu ciemności połączone oddziały polskie skierowały się na Żelechów. Pobici zaś Moskale cofnęli sie do Serokomli. W potyczce tej wyróżnili sie w walce z oddziału Lenieckiego kapitan Grothus i adiutant porucznik Mickiewicz oraz plutony Szajby i Kwapiszewskiego. W walce polegli por. Ludwik Lniński i por. Styczyński. 

2 grudnia 1863 r. - Zastawie

Oddział powstańczy Józefa Jankowskiego (Szydłowskiego) stoczył walkę z Moskalami pod dowództwem von Brinkena. Wyparci z zabudowań dworskich powstańcy ruszyli w kierunku Kopiny, a nastepnie Osin. Pojawienie się na tyłach kozaków i nagły ich atak zmusiły Jankowskiego do zmiany kierunku na południowo wschodni do Kożuchówki. Po wyjściu z Kożuchówki na otwarte pole zwrócił się Jankowski w stronę Jarczówka. Oskrzydlony z trzech stron musiał przyjąć walkę. Bój trwał 7 godzin. Mimo dzielnej obrony oddział został rozbity, mając kilkuset zabitych.

9 grudnia 1863 r. - Wola Okrzejska 

Junosza wspólnie z majorem Czyżewiczem, eskortujący piechotę Gozdawy złożoną ze 150 ludzi, zostali zaatakowani przez majora Wasileńkę.

25 grudnia 1863 r. - Gułów, Charlejów,  Białobrzegi, Kock

W nocy z 24 na 25 grudnia stojąc w Gułowie z eskortą swoją i jazdą majora Lutyńskiego, razem 240 koni, generał Michał Heydenreich ps. Kruk, otrzymał wiadomość, że Moskale idąc z Siedlec maszerują przeciw niemu. Nie mając dostatecznych sił do odparcia nieprzyjaciela, opuścił o godz. 7.00 z rana dn. 25 grudnia Gułów i ruszył w kierunku Kocka. Ledwie powstańcy opuścili wieś, już Moskale zdążyli podejść pod zabudowania dworskie i rozpoczęli walkę na armaty. Kruk ruszył kłusem przez las w kierunku Charlejowa. Dwór gułowski podpalony przez Moskali stał w płomieniach, a za oddziałem powstańczym popędzili kozacy. Cofał się dalej Kruk wzmocniony przez oddziały Pogorzelskiego i Grzymały w sile 160 koni, rozstawiwszy na skrzydłach plutony Lutyńskiego. Pod Białobrzegami rozpoczęła się walka kawalerii. Szarża ułanów moskiewskich zmieszała jednak szyki powstańcze. Przed samym Kockiem rozpoczęła się walka na szable. Powstańcy stracili pod Kockiem w zabitych i rannych 79 ludzi. Moskale mieli około 70 zabitych. Wśród rannych Polaków byli oficerowie, jak Grochowski i podpułkownik Pogorzelski. W walce odznaczyli się ponadto: pułkownik Grzymała, rotmistrz Rylski, porucznik Dulęba, kapitanowie Zdzisław Rojewski, Józef Domański, Leon Kossak, podporucznik Leon Rojewski, i podoficerowie Artur Trzebiński, W. Święcki i Wacław O. Polegli dwaj dzielni Krzyccy, ojciec i syn. Po bitwie powstańcy zatrzymali się pod Wolą Serocką.

Mapa bitew i potyczek w Królestwie Kongresowym 1863-1864