Janina Owczarska - regionalistka, nauczycielka, wieloletnia dyrektorka Szkoły Podstawowej w Hordzieżce.

marca 26, 2022

Janina Owczarska - regionalistka, nauczycielka, wieloletnia dyrektorka Szkoły Podstawowej w Hordzieżce.

Janina Owczarska z domu Piętocha urodziła się 12 sierpnia 1925 r. w Dobrowoli [obecnie Hordzieżka], tuż za torami linii kolejowej Dęblin-Łuków, w rodzinie Piotra i Stefanii Piętochów, jako ich pierwsze dziecko.

Naukę rozpoczęła w swojej rodzinnej miejscowości Hordzieżce, w czterooddziałowej szkole powszechnej I stopnia. Była to szkoła o jednym, a później dwóch nauczycielach. Nauka odbywała się w klasach łączonych. Rodzice bardzo chcieli kształcić ją dalej, dlatego do V klasy posłano ją do wyżej zorganizowanej, siedmioklasowej szkoły powszechnej w Adamowie. Dystans od domu do szkoły (siedem kilometrów) codziennie pokonywała pieszo.

Miała 14 lat, gdy wybuchła II wojna światowa. Już w pierwszych dniach września 1939 roku, jej rodzina straciła wszystko, co miała. Mieszkali w pobliżu torów kolejowych, na których stały pociągi z amunicją lotniczą, a które stały się celem bombardowań niemieckiego lotnictwa. Od wybuchów spłonęły wszystkie zabudowania Piętochów, a pozbawiona dachu nad głową rodzina znalazła schronienie w Hordzieżce u Stanisława Biaduna. Ten czas, tak wspominała po latach: ,,Żyliśmy w nędzy, bez odzieży, bez butów, często głodni”.

W początkach października 1939 roku w okolice Hordzieżki przybyło polskie wojsko - Samodzielna Grupa Operacyjna ,,Polesie” gen. Franciszka Kleeberga, by na tym terenie stoczyć swoją ostatnią bitwę. ,,Cieszyliśmy się” - pisała - ,,że to nasze wojsko, że być może wygoni Niemców.” Nadzieje młodej dziewczyny wkrótce okazały się płonne. SGO ,,Polesie” skapitulowała. ,,(...) moi rodzice serdecznie płakali, widząc polskich żołnierzy, którzy z białymi chorągiewkami maszerowali do niewoli”.

We wrześniu 1940 r. ponownie była świadkiem tragicznych wydarzeń. Będąc uczennicą szkoły w Adamowie widziała, jak Niemcy prowadzą do aresztu, który znajdował się w sąsiedztwie szkoły, a następnie wywożą do Lublina wielu miejscowych działaczy konspiracyjnych, członków ZWZ, m.in. dr. Kazimierza Śniegockiego i jego żonę Zuzannę, ks. Konstantego Pabisiewicza, administratora majątku w Gułowie - Mariana Wierusz - Kowalskiego, aptekarza Aleksandra Rogozińskiego, księży z Okrzei i wiele innych osób. Aresztowanych w Adamowie wywieziono na zamek w Lublinie, a następnie do obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Siedmioklasową Szkołę Powszechną w Adamowie ukończyła w 1941 roku. W czasie okupacji niemieckiej uczyła się w Publicznej Polskiej Szkole Handlowej w Łukowie. W lipcu 1946 roku ukończyła Gimnazjum Kupieckie w Siedlcach, świadectwo dojrzałości uzyskała 23 lipca 1954 roku w Państwowym Liceum Pedagogicznym w Leśnej Podlaskiej. W 1961 roku uzyskała dyplom ukończenia Studium Nauczycielskiego w Lublinie na kierunku filologia polska, a w 1978 r. dyplom Instytutu Kształcenia Nauczycieli w Warszawie-Rembertowie, równoważny z ukończeniem studiów wyższych na tym samym kierunku.

28 sierpnia 1947 r. w Woli Gułowskiej poślubiła pochodzącego z Ryk Zenona Owczarskiego ps. “Gzyms”, żołnierza AK, a następnie Zrzeszenia WiN w oddziale Mariana Bernaciaka ps. ,,Orlik”. Po ślubie młodzi zamieszkali w Hordzieżce, jednak nie było im pisane spokojne życie. Władza ludowa prześladowała męża Janiny. Był wielokrotnie aresztowany i przesłuchiwany.

Pracę w zawodzie nauczycielki rozpoczęła w 1946 roku w szkole w Żurawcu

i pracowała tam do 31 maja 1948 r.

Od 1953 r. do 1980 r., czyli do czasu przejścia na emeryturę, była dyrektorką Szkoły Podstawowej w Hordzieżce. Stanowisko to objęła po ustępującej kierowniczce tej szkoły, Annie Wróblewskiej. Szkoła mieściła się w drewnianym budynku, wybudowanym jeszcze przed wojną (w 1920 r.), wspólnym wysiłkiem mieszkańców Hordzieżki. W czasie październikowej bitwy SGO ,,Polesie” w 1939 r. znajdował się w niej sztab 60 DP płk. Adama Eplera i szpital polowy, gdzie zwożono z pola bitwy rannych żołnierzy.

Szkoła pielęgnowała pamięć o żołnierzach Kleeberga. Jednym z nich był Józef Hubert z kompanii ,,Rawicz”, który pod koniec kwietnia 1973 roku odwiedził tereny bitwy pod Kockiem. Spotkanie z Janiną Owczarską oraz mieszkańcami Hordzieżki relacjonował w następujących słowach: ,, Wpierw przybyłem do Hordzieżki. Zostałem tam bardzo serdecznie przyjęty i ugoszczony przez dyrektorkę szkoły podstawowej, panią Janinę Owczarską, mieszkankę tej wioski od urodzenia. Podczas bitwy pod Kockiem była małą dziewczynką. W niedzielne popołudnie pani Owczarska zaprowadziła mnie na teren wioski. Znaleźliśmy tam polanę, na której doszło do spotkania grupy oficerskiej z generałem Kleebergiem. Chaty już nie było, została dawno rozebrana [Od autora: chodzi o chatę, w której gen. Franciszek Kleeberg 5 X 1939 r. napisał swój ostatni rozkaz]. Za to przed domami czekali na mnie starsi mieszkańcy wioski. Jeden przez drugiego opowiadali mi o zdarzeniach z tamtych dni. (...) W szkole podstawowej zebrana młodzież powitała mnie kwiatami, a następnie poproszono, bym opowiedział o swoich przeżyciach wojennych”.

Przed budynkiem szkoły w Hordzieżce znajduje się pamiątkowy głaz z tablicą, na której widnieje napis: ,,W tej miejscowości w dniu 5 X 1939 r. został wydany ostatni rozkaz gen. Fr. Kleeberga” - ufundowany staraniem pana Józefa Huberta.

6 X 1987 roku zmarł mąż Janiny - Zenon Owczarski. 1 września 2008 r., w otoczeniu córki i wnuków, w Pałacu Prezydenckim w Warszawie, podczas odbywających się uroczystych obchodów Dnia Weterana, odebrała z rąk Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta p. Ewy Junczyk-Ziomeckiej Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, nadany pośmiertnie jej mężowi.

Ważnym wydarzeniem dla mieszkańców Hordzieżki było postawienie w tej miejscowości kaplicy. Drewniany kościółek, przeniesiony tutaj z parafii Huta Dąbrowa, od 1988 r. jest miejscem modlitewnych spotkań mieszkańców wsi. W 1998 r. Janina Owczarska, na prośbę ks. Stanisława Dzyra, ówczesnego proboszcza parafii Adamów, z którym była zaprzyjaźniona, zaczęła pisać ,,Kronikę Kościoła w Hordzieżce wpisaną w historię wsi”. Kronika była prowadzona do 2010 roku.

Janina Owczarska była cenioną i szanowaną postacią, ważną częścią życia społecznego Hordzieżki oraz gminy Adamów. W swoich zapiskach kronikarskich opisała wiele wydarzeń, których była świadkiem. Z jej wspomnień często korzystali historycy i regionaliści, m.in. wspomniany wcześniej ks. Stanisław Dzyr oraz dr Mieczysław Wojecki, autor periodyku ,,Wieści z Mazowsza Małego”.
Zmarła dnia 1 marca 2022 r. w wieku 96 lat. Pogrzeb odbył się 5 marca 2022 r. w Kościele Św. Apostołów Piotra i Pawła w Okrzei. Spoczęła obok swojego męża na cmentarzu parafialnym w Okrzei. Pozostanie w naszej pamięci.