Kazimierz Julian Śniegocki - lekarz, porucznik rez.

    Urodził się 4 marca 1899 r. w Mostkach, w miejscowości obecnie należącej do parafii Wąchock. Jego rodzicami byli Stanisław Walerian Śniegocki, urzędnik górniczy oraz Maria Julia z Pruszyńskich. 

Akt urodzenia Kazimierza Śniegockiego.
Źródło: Archiwum Państwowe w Kielcach. Akta stanu cywilnego parafii
rzymskokatolickiej w Wąchocku. 

    Miał trzech braci. Najstarszy Stanisław urodził się 26 listopada 1895 r. w Mostkach. Był urzędnikiem państwowym. W 1928 r. poślubił Stefanię Eulalię Bilińską. Mieszkał w Warszawie. 

    Drugi z kolei z braci, Edward Marian, urodził się 9 kwietnia 1897 r. w Mostkach. Był oficerem zawodowym kawalerii, majorem. Ukończył 7 klasową szkołę realną im. S. Staszica w Warszawie. Przed wstąpieniem do wojska przez dwa lata studiował na politechnice w Warszawie. Brał udział w I wojnie światowej. W wojnie polsko - bolszewickiej służył w 3 Pułku Ułanów. W 1920 r. dwukrotnie ranny: w bitwie pod Jakimowską Słobodą nad rz. Berezyną i w bitwie pod Świniuchami na Ukrainie. W czasie pokoju służył w Korpusie Ochrony Pogranicza (KOP), a od kwietnia 1933 r. w 2 Pułku Ułanów Rokitniańskich. Odznaczony Medalem Niepodległości w 1928 r. oraz orderem Virtuti Militari w 1932 r.. We wrześniu 1939 r. wraz z Mazowiecką Brygadą Kawalerii walczył nad Bzurą, był dowódcą 1. Szwadronu Kolarzy. Był żonaty. Miał córkę - Wandę Teresę - urodzoną 1 października 1926 r. 

Edward Marian Śniegocki
Źródło: https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.22-1554.pdf

    Najmłodszy, Sylwester, urodził się w Warszawie 30 grudnia 1909 r.. Był lekarzem weterynarii. W czasie aresztowania przez Gestapo we wrześniu 1940 r. przebywał w Adamowie. Nie był żonaty.    

    Kazimierz Śniegocki w 1926 r. ukończył wydział lekarski na Uniwersytecie Warszawskim i otrzymał dyplom doktora wszech nauk lekarskich. 

    Wraz z żoną Zuzanną z domu Ircoff, córką Wandą i owdowiałą matką mieszkał w Adamowie w kamienicy przy rynku, gdzie prowadził praktykę lekarską. W latach międzywojennych znany był ze swojej działalności społecznej. 

    W 1928 r. objął funkcję prezesa Ochotniczej Straży Ogniowej w Adamowie i pełnił ją do czasu aresztowania we wrześniu 1940 r. 

    W październiku 1939 r. w czasie walk SGO ,,Polesie" gen. Franciszka Kleeberga z Niemcami, w Adamowie w budynku szkoły został utworzony szpital polowy, w którym dr Śniegocki udzielał pomocy rannym żołnierzom. 

Relacja Henryka Pakuły, żołnierza z 50 DP:

    Prawie natychmiast po kapitulacji wojsk generała Kleeberga zabrał się dr Śniegocki do organizowania ruchu oporu przeciwko hitlerowskiemu okupantowi. Do konspiracyjnej organizacji Służba Zwycięstwu Polski, zastąpionej w listopadzie 1939 r. przez Związek Walki Zbrojnej, garnęli się młodzi ludzie z terenu dawnej gminy Gułów (ob. gm. Adamów). a także gmin sąsiednich Wojcieszków i Serokomla. 

    Wstąpienie do tajnej organizacji tak wspominał Adam Jóźwik z Helenówka (obecnie część wsi Turzystwo):

I jeszcze relacja Witalisa Grochowskiego ze Szczałbu:

    

        W początkowym okresie w skład kierownictwa podziemia na tym terenie oprócz dr. Śniegockiego ps. ,,Prezes" wchodzili: kpt. Mieczysław Łukasik ps. ,,Stefan" z Adamowa, Aleksander Suska - naczelnik poczty w Adamowie, Stanisław Kołodziej - nauczyciel z Lipin i Władysław Próchniewicz - kierownik szkoły w Wojcieszkowie. 

    Celem, jaki sobie postawili konspiratorzy było zebranie oraz zabezpieczenie broni i amunicji pozostawionej po walkach żołnierzy gen. Kleeberga. Zebraną broń ukrywano w specjalnych schowkach i zatapiano w sadzawkach lub stawach. 

Józef Chojęta z Czarnej wspominał:

        Dnia 14 kwietnia 1940 r. w Józefowie Dużym Niemcy dokonali straszliwej zbrodni na ludności polskiej. W masowej egzekucji zginęło ponad 200 osób, mieszkańców Józefowa, Bielan, Zakępia, Hordzieży, Serokomli i innych miejscowości. Tylko nielicznym udało się uciec z pola zbrodni. Jednym z nich był Władysław Stachniak z Bielan, ranny w czasie ucieczki, który ukrył się u swojego dziadka Szymona Gajownika w Gułowie. Leczył go dr Śniegocki.

    W maju 1940 r. Niemcy otoczyli kościółek w Szczałbie. W czasie trwającego nabożeństwa odpustowego aresztowali 13 młodych chłopców, w tym, Witalisa Grochowskiego ze Szczałbu, członka ZWZ. Aresztowani mieli zostać wywiezieni na roboty do Niemiec. Dowiedział się o tym doktor Śniegocki, i tak zadziałał, że Witalisa Grochowskiego zwolniono.

    W dniach 14 i 15 września 1940 r. Niemcy dokonali aresztowań wśród członków ZWZ z terenu gminy Gułów, Wojcieszków i Serokomla. Akcję pod nazwą "wsypy adamowskiej" przeprowadziło Gestapo z Radzynia po denuncjacji zegarmistrza nazwiskiem Marcinkiewicz, zainstalowanego w Adamowie niemieckiego szpiega. Aresztowano ponad 40 osób, w tym doktora Kazimierza Śniegockiego, jego żonę Zuzannę i brata Sylwestra ( drugi brat, Stanisław, został aresztowany w Warszawie), ks. Konstantego Pabisiewicza, proboszcza z Adamowa, Alojzego Paciorka - przeora Karmelitów z Woli Gułowskiej, ks. Antoniego Kresę - proboszcza z Okrzei, Aleksandra i Stanisława Rogozińskich z Adamowa, Mariana Wierusz-Kowalskiego, nadleśniczego, administratora lasów ks. M. L. Czartoryskiej, jego syna Tomasza, Leona Bernsteina, dziedzica Woli Okrzejskiej i wielu innych. 

    Janina Owczarska z domu Piętocha z Hordzieżki, wówczas uczennica szkoły powszechnej w Adamowie, po latach wspominała:

    Zygmunt Kaliński, nauczyciel tejże szkoły, członek ZWZ zagrożony aresztowaniem, w swoich wspomnieniach napisał:

    Zuzanna Śniegocka uprosiła niemieckich żandarmów o chwilowe zwolnienie z aresztu, w celu zorganizowania opieki dla małoletniej córki Wandy. 

    Relacja Witalisa Grochowskiego:

    Wanda Śniegocka, córka Kazimierza i Zuzanny, urodziła się 1 sierpnia 1929 r. w Adamowie. W początkowym okresie po aresztowaniu rodziców Wandą zaopiekowali się Kazimierz i Maria Kuszllowie z Przytoczna. Przywiezieniem dziewczyny zajął się Kube, gorzelany z majątku Kuszllów. Po śmierci babci, Marii Śniegockiej, w 1942 r. Wandą opiekowali się Natalia i Józef Mianowscy z Woli Gułowskiej. Następnie wyjechała do Warszawy (?). Brała udział w powstaniu warszawskim. Po upadku powstania trafiła do niemieckiej niewoli. 29 kwietnia 1959 r. z portu Tilbury (Anglia) na pokładzie statku  "Strathaird" wypłynęła do Sydney w Australii. Została lekarzem medycyny.

    Kazimierz, Zuzanna i Sylwester Śniegoccy wraz z innymi aresztowanymi przebywali początkowo w areszcie w Adamowie. Następnie zostali przewiezieni do więzienia na Zamku w Lublinie, gdzie byli poddawani brutalnemu śledztwu. Stąd bracia Śniegoccy, Kazimierz, Sylwester i aresztowany w Warszawie Stanisław, transportem z dnia 9 stycznia 1941 roku zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego Auschwitz, a następnie do Flossenbürga - niemieckiego obozu koncentracyjnego, położonego w pobliżu miasta Weiden w Niemczech. 

    Kazimierz Śniegocki - numer więźniarski: 8908 KL. Auschwitz, 2775 KL. Flossenbürg - według obozowych dokumentów, zginął przez rozstrzelanie 23 czerwca 1941 r. o godzinie 19. 45 w obozie koncentracyjnym Flossenbürg. Tego samego dnia zginęli jego bracia Stanisław i Sylwester.

    Świadkiem ostatnich chwil życia dr. Śniegockiego był Stanisław Podlaski, współwięzień z Flossenbürga, który tak zapamiętał:

Zaświadczenie o zgonie Kazimierza Śniegockiego.
Źródło: Arolsen Archives. 

 

    Losy Zuzanny Śniegockiej nie są znane. Zginęła najprawdopodobniej na Zamku w Lublinie, ale kiedy, jak i gdzie - nie wiadomo.

    Major Edward Marian Śniegocki, starszy brat Kazimierza, w okresie okupacji hitlerowskiej był żołnierzem Armii Krajowej. Zginął w 1944 r. 

   Pamięć o rodzinie Śniegockich była przez lata przechowywana. W Adamowie przy placu Śniegockich znajduje się pomnik upamiętniający ofiary II wojny światowej, mieszkańców gminy Adamów, w tym również rodzinę Śniegockich. Na miejscowym cmentarzu znajduje się grób Marii Julii z Pruszyńskich Śniegockiej, matki doktora, która zmarła 19 lutego 1942 r. w Adamowie.

Adamów. Plac Śniegockich.

Adamów. Plac Śniegockich. Pomnik ofiar II wojny światowej.

Cmentarz w Adamowie. Grób Marii z Pruszyńskich Śniegockiej - matki doktora.

Cmentarz w Adamowie. Tablica upamiętniająca żołnierzy AK z gminy Adamów.

Bibliografia:

• K. Bukowiec, S. Bukowiec, P. Bunar, K. Klima, J. Truś, "Strażacy ziemi łukowskiej", wyd. Palindrom 2018;
• Henryk Pakuła. Relacja z udziału w kampanii wrześniowej. SGO "Polesie" w dokumentach i wspomnieniach. Część 4. Dywizja "Brzoza";
• A. Jóźwik "Wspomnienia"; 
• W. Grochowski "Relacje i wspomnienia";
• S. Dzyr, T. Osiński "Parafia Adamów i jej duszpasterze";
• Z. Cichosz " Obwód Armii Krajowej Łuków "Łoś" "Wielkie Łuki "Maciek" 1939-1945";
• "Wyczytani na apelu" - Stanisław Podlaski, Tygodnik Powszechny, 2 listopada1975, nr 44, s. 1 i 4;
• K. Mitura, Zeznanie naocznego świadka Władysława Stachniaka z Bielan.
• Z. Kaliński, Pamiętnik, Wrocław 1984 r.
• Express Poranny. R. 5, 1926, nr 44;

oraz strony internetowe:

• Szukaj w archiwach;
• Geneteka;
• Wojskowe Biuro Historyczne;
• Instytut Pamieci Narodowej. Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką 1939-1945;
• Muzeum Auschwitz-Birkenau;
• Arolsen Archives.

Opracowanie: Danuta Kachniarz